Muziektheater
Angela Barkhuysen maakt muziektheater.
Of beter gezegd: ze vertelt verhalen.
Dat kunnen gesproken, gezongen, of geschreven verhalen zijn.
Met muzikanten Sander van Herk en Rick Piepers maakte ze liedjes over sterke vrouwen.
Ze werkte als regisseur en speler mee aan voorstellingen voor museum Speelklok en de Hollandse Waterlinie.
Als maker en regisseur werkte ze mee aan de locatievoorstelling Watervlucht in Vianen.
Daarnaast werkt ze met veel plezier bij Stadstrainers.
Op 15 oktober 1917, werd Margaretha Geertruida Zelle gefusilleerd werd door een Frans vuurpeloton. Daarmee kwam een einde aan het leven van de kleurrijke Friezin en begon de legende van Mata Hari (zoals ze zichzelf noemde).
Was ze de spion waar de Fransen haar voor aanzagen? De fatale vrouw, op geld beluste courtisane, die alles voor geld deed?
Mijn oma sprak vroeger wel eens over Mata Hari. Fluisterend. Ik spitste dan natuurlijk mijn kleine meisjesoren. ‘Femme fatale’ hoorde ik en ‘danseres’ en in mijn hoofd ontstond een voorstelling: een beeldschone vrouw, die gehuld in sjaaltjes, kettingen en belletjes door de mistige straatjes van Parijs sloop. In haar hand een briefje in codetaal.
Op één van de bruggen over de Seine staat een man op haar te wachten. Een man met een snor, een regenjas en een krant onder zijn arm. Mata Hari overhandigt hem het briefje en verdwijnt rinkelend in de nacht. De man kijkt haar verlangend na.
Later, veel later, zag ik pas een foto van Mata Hari. Het was bovenstaande foto. En wat me trof in die foto, was haar blik. Een beetje droevig vond ik. Dat kon ik niet rijmen met het beeld in mijn hoofd en daarmee veranderde ze van een legende in een mens voor mij.
Legendes zijn eendimensionaal . Goed of slecht. Mooi of lelijk. Dader of slachtoffer.
Margaretha Geertruida Zelle was mooi, naïef, fataal, manipulatief, tragisch, eenzaam, aandoenlijk en dat allemaal tegelijk. Hoe meer ik over haar lees, hoe meer vragen ze oproept. Kleine puzzelstukjes die ik met mijn verbeelding aan elkaar plak en in mijn liedjes giet.
En nog altijd denk ik haar niet helemaal te kennen.
Ik schreef deze monoloog voor de voorstelling 1919 en gebruikte fragmenten uit de brieven van Mata Hari en krantenknipsels over haar rechtszaak als inspiratie.
We bevinden ons in de cel bij Margaretha Zelle en dit is haar laatste nacht:
Met je vuist op tafel slaan, laten zien wie de sterkste is. Geweld gebruiken om je zin te krijgen. Anderen geweld laten gebruiken om je zin te krijgen. Opdrachten geven. Dwingen en kapot maken. Al die jonge mannen in de loopgraven die keer op keer als maden tevoorschijn kruipen om zich te laten vermoorden.
Mannen weten niet wat macht is. Je hals draaien, je arm ontbloten, je haar laten vallen. Ja, te kunnen zeggen. Ja, ik ga met je mee. Ja, ik ook van jou. Dat is mijn macht. De macht van een mooie vrouw.
Al mijn minnaars. Die hun leven zouden geven voor mij! Brieven hebben ze geschreven. Verzoeken ingediend. Gedanst naar de pijpen van de mannetjes die hoger op de ladder stonden.
Als mijn geliefde hier in deze cel had gezeten, ik had hem vrij gekregen. Ik had geweten tegen wie ik ’ Ja’ moest zeggen om mijn zin te krijgen.
Nu word ik een hoer genoemd. Omdat ik heb geslapen met hoge officieren, van beide kanten. Omdat ik mijn macht gebruik om te krijgen wat ik wil. Omdat ik weiger klein en deemoedig te zijn. Omdat ik een vrouw ben.
Hoeren, dat zijn slaven van honger en gebrek. Machtelozen. Ik heb ze gezien, in de bordelen bij het front. Armzalige schepsels. Lelijk, ziek en onder de luizen. Alles voor een korst brood, een slok wijn. Dat is niet het vermogen om ‘ ja’ te zeggen. Dat is de onmogelijkheid om nee te zeggen. Ziek zijn van jezelf en toch moeten.
Het was allemaal mooi en zedig en goed dat ik danste voor een zaal vol loerende mannen. ’Haar naaktheid is bewonderenswaardig en kuis, omdat hij schoon is. De volmaaktheid der vormen schenkt hoog kunstgenot aan hen die het voorrecht hebben deze dansen te aanschouwen en geen enkel idee dat niet zuiver-esthetisch was, kwam daarbij bij hen op.’
En nu ben ik een zedeloze vrouw, een typische representante van ’een inferieur oosters ras’. Gewetenloos, gewend om mannen te gebruiken voor haar eigen voordeel, de grootste vrouwelijke spion van deze eeuw. (Citeert:) ’Haar persoonlijkheid, haar karakter, haar cultuur, haar donkere huid en haar mentaliteit — niets van dat alles strookte met onze waarden en normen.’
Mannen, die niet tot het leger behoorden, hebben mij nooit geïnteresseerd. De officier is in mijn ogen een hoger wezen, een held, steeds bereid tot het trotseren van alle gevaren, tot het beleven van alle avonturen.
Ik heb altijd geweten hoe ik moest krijgen wat ik wilde. Mannen in uniform. De knopen blinkend gepoetst, de petten recht op het hoofd. Geweer op de schouders. ’ Leg aan!’ Netjes in het gelid zullen ze staan en ik zal ze recht in de ogen kijken.
Hoe Mata Hari danste, zullen we nooit precies weten. Er zijn alleen foto’s en geen bewegende beelden.
Toch krijg ik wel een indruk als ik de foto’s bekijk en het melodietje hoor, waarvan ik de bladmuziek in één van haar plakboeken aantrof.
Mysterieus, traag en sensueel moet het zijn geweest. In de video kun je horen hoe de muziek klinkt op mijn muziekdoosje en op de foto’s hoe dat er dan uit zag.
https://youtu.be/9DhLP54P_hU
Previous
Next